Hartje Amsterdam verruilen voor een stulpje buiten de ring? Jarenlang moest men er niet aan denken, maar inmiddels is het tij gekeerd. De ‘pioniers’ zagen de mogelijkheden van verkassen al eerder. Aantrekkelijke huizenprijzen, een fijne tuin, alle voorzieningen die een mens zich maar kan wensen… “In het begin vonden mensen het vreemd dat ik Amsterdam verliet. Tot ze zagen hoe ik hier woon. Dan waren ze meteen om.”

Dat de druk op de hoofdstad groeit, is een proces dat véle jaren geleden werd ingezet. Amsterdam maakte in de zeventiende eeuw al een ongekende groeiperiode door. Nederlandse arbeidsmigranten, maar ook buiten- landers, trokken naar deze stad op zoek naar succes. Daardoor barstte Amsterdam – toen nog omringd door wallen – uit zijn voegen. Er werd gestart met het verleggen en vernieuwen van de wallen, de vrijgekomen ruimte werd voorzien van drie grote grachten. Zo is de beroemde grachtengordel ontstaan, bedacht voor de rijkere inwoners. Voor ambachtslieden was er de Jordaan: als welgestelde familie wilde je daar écht niet wonen.

Nieuwe hotspots 
Grenzen zijn zo in de loop van de eeuwen steeds ruimer geworden. De Jordaan is getransformeerd van een arbeiderswijk naar een hotspot, en Amsterdam-Noord is ontdekt door de creatieve scene. Toch is en blijft de beschikbare ruimte beperkt. Steeds meer jonge gezinnen verlaten dan ook de hoofdstad. Uit cijfers die het CBS eind 2017 presenteer- de, blijkt dat maar liefst 40% van de jonge gezinnen binnen vier jaar na de geboorte van het eerste kind verhuisd is naar een andere gemeente. Het liefst blijven ze wel in de buurt van Amsterdam.

Voor Roza de Wit is dit een herkenbaar verhaal: “We hadden net een dochter gekregen en waren op zoek naar een huis met tuin. In Amsterdam is dat onbetaalbaar. Zaandam bleek een heel mooi alternatief. Het heeft volop voorzieningen en ligt tevens dichtbij de stad. Wel de lusten, niet de lasten.”

Xander de Visser beaamt dat. “Zaandam is rustiger én volop in ontwikkeling.” Hij noemt de Zuiddijk als voorbeeld. Een prachtige plek waar de sfeer van vroeger – toen alles nog met schepen via de Zaan werd aangevoerd – nog steeds voelbaar is. Jaren geleden stond het bekend als de straat met een recordaantal kappers, sinds kort keren er steeds meer speciaalzaken terug. Een saladebar, ijssalon en Indonesische catering – het is er in- middels allemaal. Xander: “Naast die toename van bedrijvigheid zijn er nog veel meer voordelen. Je hebt leuke, oude straatjes in Zaandam, maar kunt zelf wel wonen met voldoende ruimte en luxe. In het begin vonden mensen het vreemd dat ik Amsterdam verliet. Tot ze zagen hoe ik hier woon. Dan waren ze om.”

Energie aan mogelijkheden
Karin Seine verliet tien jaar geleden met haar jonge gezin eveneens Amsterdam. “Vanuit het centrum gingen we eerst naar Noord. Eenmaal daar was het al snel duidelijk dat we daarmee de stad eigenlijk al uit waren. Toen zijn we verder gaan kijken en kwamen we via Funda in Zaandam terecht.” Hier vond ze de ruimte waar ze naar op zoek was. In haar omgeving keek men wel even raar op, maar Karin voelde ‘een energie met mogelijkheden’. Dat is in de loop der jaren terecht gebleken. “Er is een fijne mix ontstaan van authentieke Zaankanters en nieuwkomers uit met name Amsterdam. Daardoor ontstaan er nieuwe initiatieven – zoals de Hembrug Happening die ik mede organiseer – maar er is ook veel kruisbestuiving.”

“De reuring van de grote stad Amsterdam is altijd dichtbij, maar daarna kom je gewoon weer terug in het landelijke Zaanstad.”

De sfeer is precies de reden dat de van oorsprong Braziliaanse Juliana Carneiro zich zo thuis voelt in Zaandam. “Al twaalf jaar woon ik hier nu. Ik heb een tijdje in Amsterdam gewoond in een klein appartement, maar als je opgegroeid bent met veel ruimte, is dat niet je droomomgeving. Die heb ik hier wel gevonden. De sfeer is de laatste jaren nóg positiever geworden, open en vriendelijk.”

Apartste ter wereld 
Internationaal springt Zaandam ook steeds meer in het oog. Al was het maar vanwege het bijzondere en opvallende Inntel Hotel. Dit werd in 2010 geopend en bestaat uit een opeenstapeling van bijna zeventig losse Zaanse huisjes, uitgevoerd in vier kleuren Zaans Groen. Het ontwerp stond zelfs bovenaan de lijst van de twaalf apartste hotels ter wereld, die CNN samenstelde. Steeds meer toeristen kiezen inmiddels dan ook voor een langer verblijf in Zaandam. Helemaal niet vreemd, met alle mogelijkheden die er zijn. Zo is het een paradijs voor shopaholics: het winkelaanbod is gevarieerd, voor ieder budget, van internationale ketens tot lokale speciaalzaken die steeds weer weten te verrassen. Over parkeren hoef je je bovendien geen zorgen te maken: genoeg plek en buiten het centrum is het zelfs gratis.

Natuur om de hoek 
Het Noord-Hollandse landschap is prachtig. Het water. De unieke dijken en de molens om maar iets te noemen. Het is een prachtig achterland waar iedere natuurliefhebber zijn hart kan ophalen. Om de hoek. Dankzij de perfecte ligging sta je ook nog eens zo in de hoofdstad. Een kwartiertje met de trein of -voor de sportieveling- binnen dertig tot veertig minuten met de fiets. Wil je tot in de vroege uurtjes doorgaan tijdens een stapavond, dan rijdt er zelfs een nachtbus. Bewoonster Sandra Raino: “De reuring van Amsterdam is altijd dichtbij, maar daarna kom je gewoon weer terug in het landelijke Zaanstad. Daar waar ik de rust vind.”

“In het begin vonden mensen het vreemd dat ik Amsterdam verliet. Tot ze zagen hoe ik hier woon. Dan zijn ze om.”

Zaandammers profiteren mee 
Zaandam en haar bewoners hebben eveneens veel voordeel van de dynamiek en de sterke economische ontwikkeling van Amsterdam. Dit komt bijvoorbeeld tot uiting in de sterke stijging van de Zaanse woningprijzen. Huizen worden steeds sneller verkocht, en overbiedingen komen ook vaker voor dan vroeger. De Zaanse economie floreert: in 2016 was de economische groei in de Zaanstreek met 3,3% zelfs de hoogste van heel Nederland. Een ontwikkeling die naar verwachting de komende jaren doorgezet wordt. Zaandam is van oudsher de bakermat van grote industrieën en bedrijven als Albert Heijn, Verkade en Duyvis. Daarnaast werkt een kwart van de Zaanse werkenden in Amsterdam: gaat het daar goed, dan vaart Zaandam daar dus sowieso ook bij.